Over Olaf Ontdekt

“Hey, staat jullie dochter al ingeschreven op een school?”

Ze was amper drie maanden oud (2010) en de vraag van de bezoeker overviel ons, want met school waren we nog niet bezig. Daarna volgde een verhaal over goede- en slechte scholen, en over wachtlijsten.

We bezochten 11 basisscholen

Enigszins geschrokken bezochten we snel daarna een aantal scholen in de buurt. We liepen hier en daar een paar uur mee, spraken met schoolgangers en hun ouders. En met docenten en bestuursleden. Aan die bezoeken en gesprekken hielden we een wat moeizaam gevoel over. We zochten verder en gingen op bezoek bij afwijkende scholen (ver) buiten de stad, zelfs in het buitenland. Ook bezochten we congressen en lezingen.

Tijdens een groot onderwijscongres ontdekten we bij toeval één lezing over thuisonderwijs. Daar hadden we nog nooit van gehoord. We lazen de introductie en namen met de nodige vooroordelen plaats in de zaal. De lezing gaf een theoretisch overzicht van thuisonderwijs-methodieken, met voorbeelden uit het buitenland, en wat mitsen en maren. We vonden het interessant en het motiveerde ons om meer over thuisonderwijs te leren. Enige tijd later bezochten we heel bewust een tweede congres. Dit was een stuk kleiner, maar puur gericht op alternatieve onderwijsvormen. In één van de sessies gaf een Amerikaanse moeder een inkijkje in haar situatie thuis en liet zien hoe ze haar beide kinderen (toen 15-16) zelf onderwijs gaf. Haar aanpak sprak ons niet zo aan, maar de intentie en het resultaat wel. We zagen gelukkige kinderen die buitengewoon sociaal waren. Die lezing maakte dat we ons echt verdiepten in thuisonderwijs, en zo een moeras ontdekten.

Mondiaal bezien is thuisonderwijs een reguliere onderwijsvorm

Anders dan in bijvoorbeeld Denemarken en België is thuisonderwijs in Nederland wettelijk niet goed geregeld. Er zijn wat algemene juridische mitsen en maren die op lokaal niveau selectief worden uitgelegd. Wat de ene leerplichtambtenaar een logische reden vindt, kan in een nabij gelegen gemeente reden zijn voor vervolging. Het is als het willen trouwen met een migrant/nieuwkomer. De ene ambtenaar ziet geen probleem als een achternaam in een paspoort door een fonetische vertaling iets afwijkt van de naam in een geboortebewijs, terwijl het in een andere gemeente bepalend is dat je niet met elkaar mag trouwen. Wij (en met ons inmiddels het Openbaar Ministerie) vinden het buitengewoon raar dat het landelijk onderwijswetgeving door regionale subjectiviteit inconsistent wordt toegepast, met grote gevolgen voor ouders (en hun kinderen).

Voordat we definitief voor thuisonderwijs kozen, spraken we met een leerplichtambtenaar (niet uit onze stad) over die ’50 tinten grijs’. Het was door de openhartigheid een interessant gesprek, dat de ambtenaar afsloot met een pittig advies: “Het staat eenieder vrij om het recht op thuisonderwijs te claimen, maar weet dat je bereid moet zijn om daarna voor dat recht te vechten. Heel veel succes.”

Om een beeld te krijgen van thuisonderwijs in de Nederlandse praktijk, bezochten we daarna educatieve bijeenkomsten van thuisonderwijzers en hun kinderen. Dat deden we in Apeldoorn, Enschede en Amsterdam. Er werd spelenderwijs geleerd door vrolijke kinderen die erg gemotiveerd waren. En erg sociaal. Opvoeden en onderwijs liepen hand in hand, en er werd geleerd vanuit vertrouwen, herkenning, voorbeeld en oefening. De warmte overviel ons, net als de puurheid van de jonge mensen. Als je die rust en dat zelfvertrouwen zaait, dan oogst je een prachtige samenleving waarin gelijkwaardigheid en respect vanzelfsprekend zijn.

Gesprekken leerden ons dat we die intrinsieke motivatie van het jonge mens alleen met een andere manier van leven bepalend konden laten zijn. We spraken veel en lang met thuisonderwijzers en schooldocenten over onderwijsmethodieken, aanpak en leermiddelen. Daarna maakten we een concreet stappenplan met bovenaan een verandering van werk. We moesten inkomen ruilen tegen vrijheid, want thuisonderwijs vraagt flexibiliteit. Het vergt ook een andere mentaliteit, met een ander ritme. Als thuisonderwijzer sta je bij wijze van spreken 24 uur per dag aan, want het is niet iets dat je er aan de keukentafel even bij doet.

Thuisonderwijs doe je niet alleen

We bezochten meer educatieve leerbijeenkomsten en organiseerden in overleg met andere gezinnen ook zelf bijeenkomsten. De ene week bij ons in Zwolle, de andere keer bij een thuisonderwijsgezin in Enschede. Wekelijks werd twee keer per week toen er een locatie in Kampen bijkwam. En drie keer met locaties in Dalfsen en Lelystad. Met elkaar bouwden we zo een hechte thuisonderwijsgroep met gezinnen uit Zwolle, Hengelo, Kampen, Enschede, Dalfsen, Hattem, Lelystad, Nijmegen, Almere, Soest, Ruurlo, Zutphen en meer. Samen doen we projecten bij één van de betrokken gezinnen thuis, maar ook vaak in musea of natuurgebieden, veelal met hulp van externe specialisten. Een thuisonderwijsgroep is het geheel van de jonge mensen en hun ouders, en hun netwerk, inclusief verenigingen en clubs (voetbal, muziek, boogschieten, eenwieleren, scouting, natuur, etc).

Een paar keer per jaar zoeken veel Nederlandse thuisonderwijsgezinnen elkaar op. Dan staan we met zijn allen ergens een week op een camping, of doen we een zeilkamp. Of zijn we te gast in een museum, bijvoorbeeld tegen het einde van het jaar in het Openlucht-museum, Archeon of tijdens ‘Not back to School’-dagen ergens in een doepark. Ook zijn er bijeenkomsten, kampeerevenementen en meerdaagse onderwijsprojecten voor bi-culturele gezinnen (zoals het onze).

Met elkaar schrijven we onderwijsstrategieën voor onze kinderen. We plannen projecten en overleggen over voortgang en uitdagingen. We organiseerden een veilige overlegstructuur voor thuisonderwijsvragen, met intervisie voor externe feedback.

Dit schrijven we nu bijna 14 jaar na die eerste lezing waarin we het bestaan van thuisonderwijs ontdekten. De meeste jonge mensen van onze groep zitten in de voorbereiding op examens of hebben ze reeds afgerond. Onze dochter zag nooit een school van binnen en combineert volgend jaar Nederlandse Staatsexamens en Cambridge IGCSE examens. Maar sport is alles voor haar en ze heeft een brede multiculturele vriendengroep (m/v/x).

Oh, en Olaf van Olaf Ontdekt?

Olaf is een zeehond, de knuffel die lang belangrijk was voor onze dochter Sofia. Samen ontdekten ze de wereld. Olaf inspireerde en motiveerde. In projecten met ouders, vrienden of familie speelde Olaf lang een belangrijke rol. Hij was er eigenlijk altijd bij. Toen we een naam zochten voor een onderwijsproject kwam Olaf om de hoek kijken. Olaf Ontdekt: rekenen, taal, geschiedenis, aardrijkskunde, koken en noem het maar op. Op verzoek van familie (ver weg), vrienden en bekenden ontstond deze website die uiteindelijk de naam kreeg van de Zeehond Olaf.

Op deze site geen complexe methodieken, maar een praktisch inkijkje in een gezin dat thuisonderwijs geeft. Je ziet de plekken die we bezoeken en ontmoet de vrienden waarmee we dat doen.